Wat is het genre?

 

23 mei 2014

De genreaanduiding ‘literaire thriller’ prijkt sinds de laatste jaren steeds vaker op de covers van spannende boeken. Maar wat een literaire thriller precies is, welke boeken tot het genre behoren en welke kenmerken die boeken met elkaar delen, daarover lopen de meningen van critici en lezers nogal uiteen. Een van de dingen die we in The Riddle of Literary Quality willen onderzoeken is of de terminologie enkel bedacht is als marketingtruc, of dat literaire thrillers daadwerkelijk bepaalde kenmerken met elkaar delen die ze onderscheiden van thrillers en andere (spannende) literatuur. Hiervoor moet op voorhand vastgesteld worden welke boeken in ons corpus onder het genre ‘literaire thrillers’ geschaard worden en welke onder de ‘thrillers’. Maar grenzen van literaire genres zijn vloeiend en niet altijd eenduidig af te bakenen. Het classificeren van een boek tot een bepaald genre gaat daarom niet geheel zonder slag of stoot, vooral wanneer er zoveel onduidelijk heerst over de aard van een genre zoals bij de literaire thriller.

Voor de genre-indeling van onze boeken beroepen we ons op de NUR-codes; deze worden veelal door uitgevers toegekend. NUR-code 301 en 302 staan respectievelijk voor Nederlandse en vertaalde ‘literaire roman, novelle’, code 305 staat voor ‘literaire thriller’ en code 332 voor ‘thriller’. De NUR-code staat vrijwel altijd in het colofon van een boek en veelal staat de genreaanduiding ook nog op de cover. Na meer achtergrondonderzoek blijkt echter dat de genreaanduiding op de cover niet altijd gelijk is aan de NUR-code in het boek. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de boeken van de Zweedse auteur Lars Kepler. Op de covers van zijn vertalingen staat ‘thriller’, maar in het boek de NUR-code 305.

Een van de vragen die we in ons onderzoek proberen te beantwoorden is in hoeverre de genre-indeling die van bovenaf wordt opgelegd invloed uitoefent op de perceptie van de lezer. En wanneer dat zo is, door welke van de twee genreclassificaties zou de lezer zich laten leiden? De NUR-code staat in minuscule letters in het colofon – waarschijnlijk weten veel lezers niet eens van het bestaan – wat het aannemelijker maakt dat hij alleen de aanduiding op de kaft ziet. Naar aanleiding hiervan hebben we voor de genre-indeling van de boeken uit in corpus, hier specifiek voor de genres ‘literaire thriller’ en ‘thriller’, nagedacht in hoeverre we ons alleen op de NUR-codering moeten beroepen, of dat we ook de genreaanduiding die op de covers staat erbij moeten betrekken. En hoe zit het met de genre-indelingen die boekhandels en boekenwebsites hanteren? (De vraag in hoeverre lezers zich in werkelijkheid laten leiden door genreaanduidingen die door de uitgever, boekverkoper of een boekrecensent in de wereld zijn geroepen, en in hoeverre hij zelf het boek categoriseert al naar gelang de overeenkomsten tussen boeken in tekstuele en inhoudelijke kenmerken, wordt voor nu buiten beschouwing gelaten. Deze vraag zal in het verdere onderzoek naar de genres juist centraal staan.) Voor alle boeken in ons corpus zijn we daarom nogmaals handmatig nagegaan welke NUR-codering er in het colofon staat, wat voor NUR-code er op websites van boekhandels en boekenblogs wordt toegekend en wat voor genreaanduiding er op de kaft staat. Op basis van dit onderzoek zijn er wat veranderingen in ons corpus aangebracht, waardoor er drie extra boeken aan de lijst van de Nederlandse literaire thrillers konden worden toegevoegd en er bij de vertalingen een aantal boeken hebben geswitcht tussen de aanduiding ‘thriller’ en ‘literaire thriller’, en vice versa. Bovendien is boven water gekomen dat Kamer van Emma Donoghue niet NUR-code 305 heeft, maar code 302. Dit boek stond in de blogpost van 2 december 2013 (zie hieronder) nog bovenaan de lijst van de meest literaire literaire thrillers, maar volgens de NUR-indeling zou dit boek behoren tot de vertaalde literaire romans. De post van 2 december waarop de top-5’s van de meest en minst literaire literaire thrillers zijn gepubliceerd, is naar aanleiding van deze bevindingen op 23 mei 2014 aangepast.

Na het uitgebreide onderzoek naar de NUR-codes en genreaanduidingen blijft een zestiental boeken over, toevallig allemaal vertalingen, waarvan nog steeds onduidelijk is onder welk genre we ze moeten indelen. Bij deze boeken spreken de NUR-code die in het colofon staat, de cover, en/of informatie op de sites van bijvoorbeeld boekhandels of boekenblogs, elkaar teveel tegen. We hebben er daarom voor gekozen om de onderstaande titels tijdelijk als een aparte categorie te beschouwen, die we in een later stadium als controlecorpus kunnen gebruiken wanneer de lezersmeningen en tekstkenmerken van het thriller- en het literaire thrillergenre nader zijn bestudeerd.

Tegenstrijdige genreaanduiding op de kaft (thriller) en in NUR-code 305 (literaire thriller) in boek of op websites:

Forbes – Sterf met mij
Kepler – Getuige
Kepler – Contract
Kepler – Hypnose
Patterson & Ledwidge – Hitte
Hayder – Huid
Hayder – Diep
Koryta – Begraven

Geen genreaanduiding op de kaft en tegenstrijdige berichten over NUR-code 305 (literaire thriller) of 302 (literaire roman):

Adler-Olsen – De bedrijfsterrorist
Adler-Olsen – De fazantenmoordenaars
Adler-Olsen – De noodkreet in de fles
Adler-Olsen – De vrouw in de kooi
Adler-Olsen – Dossier 64
Adler-Olsen – Het Washingtondecreet
Carré – Ons soort verrader
Gudenkauf – In stilte gehuld

Het feit dat er voor deze boeken in verschillende bronnen afwisselend ‘thriller’ en ‘literaire thriller’ (en soms dus zelfs ‘literaire roman’) wordt gehanteerd, onderstreept des te meer dat er verwarring heerst over wanneer een boek nu een thriller is en wanneer een literaire thriller. Bovendien rijst de vraag in hoeverre deze inconsistentie in genreaanduidingen voor nog meer verwarring over het genre (bijvoorbeeld bij de lezer) oproept. Daarnaast benadrukt de moeilijkheid om sommige boeken toe te schrijven aan een van de twee genres op basis van de classificaties die door de uitgever of boekhandelaar zijn toegekend, het belang van het onderzoeken van de lezersmeningen over en tekstuele kenmerken van de boeken. Maken lezers onderscheid tussen thrillers en literaire thrillers, en zo ja, op welke manier? Kan er op basis van de tekstkenmerken inzicht vergaard worden in de karakteristieken van de twee genres? En wanneer we een computermodel trainen op eventuele duidelijke kenmerken, waartoe zouden dan de bovenstaande problematische titels geschaard worden?