Meningen over boeken die je (niet) gelezen hebt

 

 3 juni 2014

In het project The Riddle of Literary Quality gaan we ervanuit dat lezers tijdens of na het lezen van een boek een mening vormen over de tekst van de roman. Omdat we deze hypothese willen toetsen en we meer te weten willen komen over welke kenmerken in hedendaagse romans nu mooi of minder mooi gevonden worden, hebben we aan lezers gevraagd of zij wilden deelnemen aan Het Nationale Lezersonderzoek. Daarnaast veronderstellen we dat lezers ook over romans die ze niet gelezen hebben een mening kunnen hebben. Wellicht hebben ze er expres voor gekozen een bepaald boek niet te lezen, of staat het boek juist hoog op hun “wish list”. In beide gevallen zijn we benieuwd naar de mening die iemand over een (nog) niet gelezen boek heeft, omdat op die manier sociologische factoren die een rol spelen bij kwaliteitstoekenning achterhaald kunnen worden.

Dat lezers een vrij sterke mening over bepaalde niet gelezen boek hebben, blijkt uit het feit dat veel respondenten in het Nationale Lezersonderzoek bereid waren om ook niet gelezen boeken te beoordelen, ook al kostte de enquête veel tijd. Opvallend is dat de meningen van de respondenten die een bepaald boek niet gelezen hadden consistentie vertoonden. In de enquêteresultaten komen grofweg twee patronen in de beoordelingen van de niet gelezen boeken voor. De romans die door lezers als erg goed en/of in hoge mate literair beoordeeld zijn, hebben nagenoeg dezelfde scores onder de respondenten die ze niet gelezen hebben. De romans die door de lezers juist als minder goed en/of minder literair beoordeeld werden, zijn door de degenen die ze niet gelezen hebben nog veel slechter gewaardeerd. Bovendien worden er meer negatieve dan positieve geluiden geuit over de niet gelezen boeken. De tien boeken die het vaakst ongelezen beoordeeld zijn, laten deze patronen zien (score 1 is op beide schalen het laagst en 7 het hoogst):

top10

Het zal uiteraard voor niemand nog als een verrassing komen dat de trilogie van E.L. James het vaakst als niet gelezen is beoordeeld. Alle drie de boeken komen bovenin de top 10 voor. Ze zijn bijna tien keer zo vaak beoordeeld door mensen die de boeken niet gelezen hebben dan door de lezers, en ze krijgen van de niet-lezers bovendien een lagere score. Hetzelfde patroon valt op bij Haantjes van Kluun. Aan de andere kant worden Tonio van A.F.Th van der Heijden en Bonita Avenue van Peter Buwalda door zowel de lezers als degenen die het boek niet gelezen hebben ongeveer even goed gewaardeerd. Opvallend is dat De 100-jarige man die uit het raam klom en verdween van Jonas Jonasson door de lezers als redelijk literair en goed is gewaardeerd, maar door zijn niet-lezers zelfs nog iets beter en literairder! Dit patroon komt in de resultaten niet heel vaak voor.

Hoewel we in The Riddle primair de focus leggen op het onderzoeken van de relatie tussen de waardering voor romans en hun (tekstuele) kenmerken, willen we ook de wisselwerking met sociologische factoren in ogenschouw nemen. De beoordelingen van lezers over romans die ze niet gelezen hebben zal gevormd worden door factoren als: (1) de meningen van anderen, (2) de reputatie van de auteur, (3) de manier waarop er wel of juist geen aandacht aan een roman of auteur wordt besteed, etc. Deze factoren beïnvloeden elkaar ook weer over en weer. In het artikel ‘Lees en oordeel zelf!’ De reputatie van Saskia Noorts literaire thrillers wordt door Kim Jautze een eerste aanzet gedaan om de invloed van dergelijke factoren te verklaren.